Ogen…

1 oktober vandaag. De laatste maand met zomeruur dit jaar. De aanloop naar de winterperiode. De tijd om binnen te zitten en te genieten van een boek.

Lezen. Voor sommigen een noodzaak, voor velen een genot, voor de meesten een vanzelfsprekendheid. “Van moetens”, niet “van mogens”.

Terwijl ik dit zit te overdenken draait op de achtergrond “Jalàlàbàd”, een lied dat I Muvrini in 2002 opdroeg aan de vrouwen van Afghanistan.

“je vous étreins d’ici
femmes de ce pays
et je vous vois passer
toutes de bleu drapées

il est vingt heures chez moi
vos visages vos voix
il est vingt heures chez moi
c’est le monde qui va
Il pleut
Sur Jalàlàbàd…

…la liberté est femme
à Jalàlàbàd…”  (JFB)

En ik denk terug aan de vrouwen van RAWA. De Revolutionary Association of the Women of Afghanistan. Elk jaar worden aan de universiteiten eredoctoraten uitgereikt. Zo ook bij ons. Eén ervan wordt toegekend omwille van algemene verdiensten en het is de hele universiteitsgemeenschap die kandidaturen aandraagt en uiteindelijk via een stemming de laureaat aanduidt. Ik heb tot hier toe maar één keer gestemd. Toen, voor RAWA.

Het was ook de enige keer dat ik naar de uitreiking geweest ben. Ik ben niet zo’n receptiemens. Nieuwjaars- en andere recepties, personeelsfeesten, het is niet echt aan mij besteed. Niet erg slim, want als je ver wil komen in het leven moet je naar het schijnt vooral je lobbywerk verzorgen. Nou ja, voor mij is mijn werk mijn werk. Een feestje bouwen doe ik liever in de privésfeer.

Maar voor RAWA maakte ik op 16 mei 2003 een uitzondering. Niet voor de schuimwijn, de hapjes en de small talk achteraf. Maar voor de ceremonie en de toespraken voor en vooral door dat kleine, fraîle vrouwtje dat ze gestuurd hadden om de honeurs waar te nemen. Ze was zo tenger dat er geen passende toga voor haar voorhanden was en ze er een beetje overdressed bij liep. Maar Afghaanse vrouwen verstaan de kunst om zich waardig te bewegen in veel te veel textiel.

Ze had de burka thuis gelaten, maar was -op een oogspleet van 2cm breed na- in zwarte kleren en sluiers gehuld. Dit keer niet omwille van haar geloof, verduidelijkte ze bij het begin van haar speech. Dit keer was het omwille van haar veiligheid. Je weet maar nooit wie er allemaal in de zaal zitten.
Waarvoor ze zich ten overvloede en naar mijn gevoel geheel ten onrechte verontschuldigde.

Ze sprak Frans. Met een vaste heldere stem. Zonder pathos. Rustig. De rust van iemand die weet dat het allemaal slecht kan aflopen, maar toch doorgaat. Voor de zaak. De zaak van al die duizenden vrouwen en kinderen, ginds in de kale bergen van haar land in oorlog. De zaak van gebrekkige medische hulp, hoognodig beroepsonderwijs, lees- en schrijfonderricht voor wie achtergebleven zijn toen de krijgsheren zich in hun piratennesten terugtrokken om oorlogje te spelen.

Ze sprak over de klandestiniteit waartoe zij en haar medestandsters zich verplicht zagen om hun zusters te kunnen bieden wat ze broodnodig hebben. Hun geweldloze verzet tegen de onderdrukkers uit eigen en vreemd volk. Hun strijd voor vrouwenrechten, hun pogingen om verpleegposten op te zetten in de vluchtelingenkampen, de kinderen en vrouwen die nodig moesten leren lezen en schrijven, taalonderricht moesten krijgen om zich staande te houden. En de vervolgingen, folteringen en moordaanslagen waar zij zich aan blootstellen.

Toen ze haar toespraak beëindigde bleef het lang stil. Bij de minutenlange staande ovatie die er op volgde, wist ze zich geen houding te geven. Ze was immers geen bijval gewend.
De stoet met laureaten en hoogwaardigheidsbekleders trok zich terug en de aula stroomde leeg. Nog erg onder de indruk van deze kleine, sterke vrouw liet ik me meedrijven met de mensenstroom.

Toen ik het togalokaal passeerde, kwam ze juist naar buiten, nog steeds gesluierd op een smalle kijkspleet na. Heel even haakten onze blikken zich aan elkaar vast. En ik begreep de angst van die krijgsheren voor de kracht in deze ogen…
http://www.rawa.org/index.php